Maskotka obciążeniowa przy PTSD i traumie

Po wstrząsającym zdarzeniu twoje ciało może nadal reagować tak, jakby niebezpieczeństwo jeszcze nie minęło. Wspomnienia wdzierają się wbrew twojej woli, noce są niespokojne, a drobiazgi mogą sprawiać, że podskakujesz. Jeśli trwa to długo, specjaliści nazywają to PTSD (zespołem stresu pourazowego). Wiele osób szuka wtedy czegoś namacalnego, co pomaga znów poczuć grunt pod nogami. Maskotka obciążeniowa może być w tym miłym wsparciem.

Co maskotka obciążeniowa może znaczyć przy PTSD?

Maskotka obciążeniowa waży zwykle 1–2 kg. Możesz ją trzymać, mocno przytulić lub położyć na kolanach. Ciężar jest wyczuwalny i jednocześnie miękki. Dla wielu osób daje to poczucie oparcia: jest coś prawdziwego, tu i teraz, co możesz poczuć.

Przy PTSD może to być cenne. Podczas retrospekcji (flashbacku) wydaje się, że przeszłość dzieje się na nowo. To, co czujesz dłońmi i ciałem, może pomóc ci przypomnieć sobie, gdzie jesteś teraz. Maskotka może też po prostu przynieść pocieszenie w trudnej chwili, tak jak ktoś, kto cię obejmuje.

To, co ta maskotka dla ciebie znaczy, jest bardzo osobiste. Traktuj ją jako wsparcie obok pomocy, którą otrzymujesz, a nie jako terapię PTSD.

Co mówią badania?

Badania nad samymi maskotkami obciążeniowymi dopiero się zaczynają. Nie zbadano ich jeszcze pod kątem PTSD ani traumy. Dostępne badania dotyczą kołder obciążeniowych, które często ważą 6–8 kg.

Metaanaliza badań z udziałem osób z problemami zdrowia psychicznego wykazała niewielki efekt w przypadku lęku, choć wiele badań miało wysokie ryzyko stronniczości wyników. W szwedzkim badaniu dorosłych z bezsennością i problemami zdrowia psychicznego osoby z ciężką kołdrą zgłaszały znacznie mniej bezsenności, podczas gdy ich zmierzony czas snu się nie zmienił. W tym badaniu jedna osoba przerwała udział, ponieważ kołdra wywoływała u niej lęk.

Te wyniki dotyczą ciężkich kołder, a nie konkretnie PTSD. Najlepszy sposób, by przekonać się, co daje ci maskotka o wadze 1 lub 2 kg, to spokojnie wypróbować ją samodzielnie.

Jak używać jej do uziemiania, przy retrospekcjach lub koszmarach?

Uziemianie oznacza świadome kierowanie uwagi z powrotem na tu i teraz, często przez zmysły. Jeśli już wiesz, jak to robić, na przykład od terapeuty, maskotka może być miłym małym pomocnikiem:

• Poczuj ciężar. Połóż maskotkę na kolanach i zwróć uwagę, jak jest ciężka i gdzie ją czujesz.
• Poczuj tkaninę. Przesuń dłonie po maskotce i nazwij w myślach, co czujesz: miękkie, chłodne, ciepłe.
• Oddychaj razem z nią. Połóż ją na brzuchu i poczuj, jak delikatnie unosi się i opada, gdy powoli wydychasz powietrze.
• Po koszmarze. Zapal światło, usiądź i przytul maskotkę, dopóki się nie uspokoisz. Gdy znów zasypiasz, odłóż ją na bok, a nie na klatkę piersiową.

To praktyczne pomysły, a nie ustalona metoda. Daj sobie czas, by wypróbować, co ci odpowiada, najlepiej najpierw w spokojnej chwili. Więcej o lęku i chwilach paniki przeczytasz w artykule Czy maskotka obciążeniowa może pomóc przy lęku i panice? Jeśli źle śpisz, zajrzyj też do artykułu Czy maskotka obciążeniowa pomaga lepiej spać?

Jak zadbać o to, by maskotka dawała poczucie bezpieczeństwa?

To, co jednej osobie daje otuchę, drugiej może wydawać się przytłaczające. Ciężar na ciele może przywoływać wspomnienia przytrzymywania, przyciskania lub bycia przytłoczonym. Dlatego kanadyjskie stowarzyszenie zawodowe terapeutów zajęciowych wymienia traumę i klaustrofobię jako powody, by dobrze się zastanowić przed użyciem pomocy obciążeniowej.

Słuchaj więc uważnie swojego ciała. Jeśli zauważysz napięcie, niespokojne, pobudzone uczucie, ucisk w klatce piersiowej albo chęć ucieczki, od razu odłóż maskotkę. Nie ma w tym nic złego. Możesz spróbować ponownie później z czymś lżejszym albo tylko w dłoniach, albo uznać, że to nie dla ciebie.

Holenderski przewodnik po pomocach Vilans Hulpmiddelenwijzer wymienia też czynniki psychiczne, takie jak zaburzenia odżywiania lub ryzyko samobójstwa, jako coś, co warto najpierw omówić z terapeutą zajęciowym. Jeśli nie masz pewności, porozmawiaj z terapeutą.

Dlaczego terapia traumy jest ważna?

Przy PTSD podstawą jest terapia traumy. Psycholog lub inny terapeuta może razem z tobą sprawdzić, jaka forma terapii ci odpowiada. Maskotka obciążeniowa jej nie zastępuje. Może jednak nieco ułatwić czas między sesjami albo pomóc wrócić do siebie po trudnej sesji.

Jeśli nie masz jeszcze żadnej pomocy albo zauważasz, że objawy nie ustępują, skontaktuj się z lekarzem rodzinnym. Lekarz może omówić to razem z tobą i skierować cię do psychologa lub innego terapeuty z doświadczeniem w pracy z traumą.

Czy jesteś osobą dorosłą i nie wiesz, czy maskotka jest dla ciebie?

Wielu dorosłych na początku czuje się niezręcznie, używając maskotki. Nie ma takiej potrzeby. Coś miękkiego do potrzymania nie jest oznaką słabości, lecz sposobem na dobrą opiekę nad sobą. Są też maskotki o stonowanym, dorosłym wyglądzie. Więcej przeczytasz w artykule Maskotka obciążeniowa dla dorosłych. Kiedy maskotka obciążeniowa jest mniej odpowiednia, dowiesz się z artykułu Kiedy lepiej nie używać maskotki obciążeniowej? Inne zastosowania znajdziesz w części Korzyści i zastosowania.

Jeśli myślisz o samobójstwie albo jesteś w bezpośrednim niebezpieczeństwie, zadzwoń pod numer 112. W Polsce możesz bezpłatnie i całą dobę zadzwonić do Centrum Wsparcia pod numer 800 70 2222. Całą dobę działa też telefon wsparcia emocjonalnego 116 123.