Verzwaringsknuffel bij PTSS en trauma

Na een schokkende gebeurtenis kan je lichaam blijven reageren alsof het gevaar nog niet voorbij is. Herinneringen dringen zich op, nachten zijn onrustig en je kunt schrikken van kleine dingen. Als dat langere tijd aanhoudt, spreken hulpverleners van PTSS (posttraumatische stressstoornis). Veel mensen zoeken dan naar iets tastbaars dat hen helpt om weer houvast te voelen. Een verzwaringsknuffel kan daarbij een fijn steuntje zijn.

Wat kan een verzwaringsknuffel betekenen bij PTSS?

Een verzwaringsknuffel weegt meestal 1 tot 2 kg. Je kunt hem vasthouden, tegen je aan drukken of op je schoot leggen. Het gewicht is voelbaar en zacht tegelijk. Voor veel mensen geeft dat een gevoel van houvast: er is iets echts, hier en nu, dat je kunt voelen.

Bij PTSS kan dat waardevol zijn. Tijdens een herbeleving voelt het alsof het verleden opnieuw gebeurt. Iets wat je met je handen en je lichaam voelt, kan je eraan helpen herinneren waar je nu bent. Een knuffel kan ook gewoon troost geven op een moeilijk moment, net zoals iemand die je vasthoudt.

Wat hij voor jou betekent, is heel persoonlijk. Zie hem als een steuntje naast de hulp die je krijgt, en niet als behandeling voor PTSS.

Wat zegt onderzoek?

Onderzoek naar verzwaringsknuffels zelf staat nog aan het begin. Bij PTSS of trauma is er nog niet naar gekeken. Wat er is, gaat over verzwaringsdekens, die vaak 6 tot 8 kg wegen.

Een meta-analyse van onderzoeken bij mensen met psychische aandoeningen vond een klein effect op angst, al hadden veel studies een hoog risico op vertekening. In een Zweeds onderzoek bij volwassenen met slapeloosheid en psychische klachten meldden mensen met een zware deken veel minder slapeloosheid, terwijl hun gemeten slaaptijd niet veranderde. In dat onderzoek stopte één deelnemer omdat de deken angst opriep.

Die uitkomsten gelden voor zware dekens en niet specifiek voor PTSS. Wat een knuffel van 1 of 2 kg voor jou doet, merk je het best door het rustig zelf te proberen.

Hoe gebruik je hem bij gronden, herbelevingen of nachtmerries?

Gronden betekent dat je je aandacht bewust terugbrengt naar het hier en nu, vaak via je zintuigen. Als je dat al hebt geleerd, bijvoorbeeld van een therapeut, kan een knuffel daar een fijn hulpje bij zijn:

• Voel het gewicht. Leg de knuffel op je schoot en merk op hoe zwaar hij is en waar je hem voelt.
• Voel de stof. Ga met je handen over de knuffel en benoem in gedachten wat je voelt: zacht, koel, warm.
• Adem mee. Leg hem op je buik en voel hem rustig op en neer gaan terwijl je langzaam uitademt.
• Na een nachtmerrie. Doe het licht aan, ga rechtop zitten en houd de knuffel vast terwijl je tot rust komt. Leg hem weg als je weer gaat slapen, niet op je borst.

Dit zijn praktische ideeën, geen vaste methode. Probeer rustig uit wat bij je past, het liefst eerst op een kalm moment. Meer over angst en paniekmomenten lees je in Kan een verzwaringsknuffel helpen bij angst en paniek? Slaap je slecht, kijk dan ook bij Beter slapen met een verzwaringsknuffel?

Hoe zorg je dat de knuffel veilig voelt?

Wat voor de een geruststellend voelt, kan voor de ander beklemmend zijn. Gewicht op je lichaam kan herinneringen oproepen aan vastgehouden, klem gezet of overweldigd worden. Een Canadese beroepsvereniging van ergotherapeuten noemt trauma en claustrofobie dan ook als redenen om goed na te denken voordat je een verzwaard hulpmiddel gebruikt.

Luister daarom goed naar je lichaam. Merk je spanning, een opgejaagd gevoel, benauwdheid of de neiging om weg te willen, leg de knuffel dan meteen weg. Daar is niets mis mee. Je kunt het later opnieuw proberen met iets lichters of alleen in je handen, of besluiten dat het niet bij je past.

De Nederlandse Hulpmiddelenwijzer van Vilans noemt ook psychische factoren, zoals een eetstoornis of suïciderisico, als iets om eerst met een ergotherapeut te bespreken. Twijfel je, overleg dan met je behandelaar.

Waarom is traumabehandeling belangrijk?

Bij PTSS is traumabehandeling de basis. Een psycholoog of andere behandelaar kan met je bekijken welke behandeling bij je past. Een verzwaringsknuffel neemt die plek niet in. Hij kan wel helpen om de tijd tussen sessies wat draaglijker te maken, of om na een moeilijke sessie weer bij jezelf te komen.

Heb je nog geen hulp, of merk je dat de klachten niet minder worden? Neem dan contact op met je huisarts (in België je huisdokter). Die kan met je meedenken en je doorverwijzen naar een psycholoog of een andere behandelaar die ervaring heeft met trauma.

Ben je volwassen en twijfel je of een knuffel bij je past?

Veel volwassenen vinden het in het begin ongemakkelijk om een knuffel te gebruiken. Dat hoeft niet. Iets zachts om vast te houden is geen teken van zwakte, maar een manier om goed voor jezelf te zorgen. Er zijn ook knuffels met een neutrale, volwassen uitstraling. Lees meer in Verzwaringsknuffel voor volwassenen. Wanneer een verzwaringsknuffel minder geschikt is, staat in Wanneer kun je beter geen verzwaringsknuffel gebruiken? Andere toepassingen vind je bij voordelen en toepassingen.

Denk je aan zelfdoding of ben je in acute nood, dan kun je in Nederland terecht bij 113 Zelfmoordpreventie (113 of 0800-0113) en in België bij de Zelfmoordlijn (1813).