Wanneer kun je beter geen verzwaringsknuffel gebruiken?

Een verzwaringsknuffel is voor veel mensen een prettig rustmoment. Om hem fijn en veilig te gebruiken, is het goed om te weten wanneer hij niet bij je past. Bij sommige klachten kan gewicht op je lichaam een risico zijn, en sommige mensen vinden druk gewoon onprettig. Hieronder lees je wanneer je beter geen verzwaringsknuffel gebruikt, wanneer je eerst advies vraagt en aan welke signalen je merkt dat het genoeg is. De algemene regels staan bij is een verzwaringsknuffel veilig.

Goed om vooraf te weten: onderzoek naar de veiligheid van verzwaringsknuffels zelf is er nog niet. De adviezen hieronder komen van ergotherapeuten, artsen en zorgorganisaties en gaan over verzwaringsdekens en andere verzwaarde hulpmiddelen. Een knuffel van 1 tot 2 kg is lichter en bedekt je lichaam niet. Toch gelden dezelfde aandachtspunten, zeker als je de knuffel op je lichaam legt of ermee in slaap valt.

Wanneer is een verzwaringsknuffel niet geschikt?

In twee situaties raden we een verzwaringsknuffel af.

Als je hem niet zelf kunt wegduwen. Dat geldt bij baby's en peuters, maar ook bij volwassenen met weinig kracht, een ernstige lichamelijke beperking of een verlaagd bewustzijn. Bijna alle richtlijnen noemen dit als voorwaarde. Een Britse zorgorganisatie zet kinderen die het hulpmiddel door een lichamelijke beperking of een leerbeperking niet zelf kunnen verwijderen, bij de redenen om het niet te gebruiken. Zie ook verzwaringsknuffels en baby's.

Als iemand het niet wil. Duwt iemand de knuffel weg, ook zonder woorden, dan is dat een duidelijk antwoord. Een verzwaringsknuffel is altijd een aanbod, nooit iets wat je iemand opdringt.

Bij welke klachten vraag je eerst advies?

Bij de klachten hieronder is een verzwaringsknuffel niet per se verboden. Overleg wel eerst met je huisarts (in België je huisdokter), je behandelend arts of een ergotherapeut, dan weet je waar je aan toe bent.

Problemen met ademen, zoals astma of COPD. Ergotherapeuten in Quebec en Alberta, een Britse zorgorganisatie, de RCOT en de Vilans Hulpmiddelenwijzer noemen ademhalingsproblemen als reden om voorzichtig te zijn. Ook de Cleveland Clinic en de Amerikaanse slaapvereniging AASM adviseren mensen met ademhalingsproblemen verzwaringsdekens te vermijden.

Slaapapneu. De AASM en de Cleveland Clinic noemen slaapapneu als reden om geen verzwaringsdeken te gebruiken. Een Nederlandse neuroloog wijst erop dat de druk op je borst slaapapneu kan verergeren. Ook een Nederlandse kennissite over dementie raadt verzwaring af bij snurken of slaapapneu. Snurk je hard of stokt je adem in je slaap, laat dat dan eerst onderzoeken.

Hart- en vaatproblemen of een slechte bloedsomloop. Ergotherapeuten in Quebec en Alberta, Britse zorgorganisaties en de AASM noemen hart- en circulatieproblemen. De Cleveland Clinic noemt ernstige hartaandoeningen en diabetes.

Epilepsie. Hier spreken de bronnen elkaar tegen. Ergotherapeuten in Quebec en Alberta en Britse zorgorganisaties noemen epilepsie als reden om geen verzwaard hulpmiddel te gebruiken. Een Britse liefdadigheidsorganisatie noemt specifiek epilepsie die niet onder controle is. De Vilans Hulpmiddelenwijzer noemt epilepsie daarentegen juist als doelgroep voor de verzwaarde deken. Overleg daarom altijd eerst met je neuroloog of huisarts.

Weinig spierkracht of een afwijkende spierspanning. Ergotherapeuten in Quebec noemen ernstige hypertonie, hun collega's in Alberta extreme hypotonie of zwakte. De kern is steeds dezelfde: kun je de knuffel zelf wegleggen?

Een kwetsbare huid, wonden of allergieën. Ergotherapeuten in Quebec noemen huidproblemen en allergieën, een Britse zorgorganisatie wonden en een beschadigde huid. Ook de RCOT en de Vilans Hulpmiddelenwijzer vragen of er huidaandoeningen zijn die kunnen verergeren.

Verminderde alertheid door ziekte of medicijnen. Ben je erg suf door slaapmiddelen, kalmerende medicijnen of een ziekte, dan merk je misschien niet op tijd dat iets niet goed gaat. De RCOT en de Vilans Hulpmiddelenwijzer noemen dit als aandachtspunt.

Pijnlijke gewrichten of breuken. De Vilans Hulpmiddelenwijzer wijst erop dat pijn door bijvoorbeeld een versleten heup of knie kan verergeren. Canadese ergotherapeuten noemen ook botbreuken.

Zwangerschap. De AASM raadt verzwaringsdekens af tijdens de zwangerschap, en Canadese ergotherapeuten noemen zwangerschap als reden om het goed af te wegen. Een medische richtlijn vonden we niet. Overleg bij twijfel met je verloskundige of huisarts.

Wat als druk niet prettig voelt?

Niet iedereen houdt van gewicht, en dat is helemaal oké. Sommige mensen zijn gevoelig voor aanraking en vinden druk op hun lichaam onaangenaam of zelfs pijnlijk. Anderen krijgen er een beklemd gevoel van. Canadese ergotherapeuten noemen claustrofobie en trauma als reden om voorzichtig te zijn. De RCOT en de Vilans Hulpmiddelenwijzer vragen ook naar psychische factoren, zoals een eetstoornis of suïciderisico.

Dat zie je ook terug in onderzoek. In een Zweeds verpleeghuisonderzoek met verzwaringsdekens stopte ruim een derde van de bewoners omdat de deken oncomfortabel voelde. In een andere Zweedse studie stopte één deelnemer omdat de deken angst gaf. Een knuffel is veel lichter, maar het principe is hetzelfde: wat de een geruststelt, kan de ander benauwen.

Voel je je juist onrustiger met een verzwaringsknuffel, dan is dat geen falen. Het past dan gewoon niet bij jou. Meer over gewicht en nare herinneringen lees je bij verzwaringsknuffel bij PTSS en trauma.

Aan welke signalen merk je dat je moet stoppen?

Britse en Canadese zorgorganisaties noemen een aantal duidelijke signalen. Haal de knuffel weg als je of iemand anders:

• moeite krijgt met ademen of benauwd wordt;
• het te warm krijgt of gaat zweten;
• misselijk wordt;
• pijn krijgt of een geïrriteerde huid;
• een andere huidskleur krijgt;
• angstig, onrustig of juist heel suf wordt;
• de knuffel wegduwt of zich afdraait.

Bij kinderen en mensen die zich moeilijk uiten, let je vooral op wat je ziet. Onrust, wegdraaien en huilen tellen net zo goed als woorden.

Wat geldt voor ouderen en in de zorg?

Ouderen hebben vaak minder spierkracht, een kwetsbaardere huid of meer medicijnen. Kies dan het lichtste gewicht en zorg dat iemand de knuffel altijd zelf kan wegleggen. Een Nederlandse kennissite over dementie schrijft dat een verzwaringsdeken altijd vrij moet kunnen worden afgelegd, anders is er sprake van dwang. Trekt iemand hem van zich af, haal hem dan direct weg. Meer lees je bij verzwaringsknuffels voor ouderen en verzwaringsknuffel bij dementie.

Wie kun je om advies vragen?

Met vragen over je gezondheid kun je altijd terecht bij je huisarts of behandelend arts. Een ergotherapeut kan samen met je kijken of een verzwaard hulpmiddel past en hoe je het fijn en veilig gebruikt. Voor kinderen kun je terecht bij het consultatiebureau of de jeugdarts. In Vlaanderen kun je naar je huisdokter, Kind en Gezin of het CLB.

Wil je de voordelen en nadelen naast elkaar zien, lees dan voordelen en nadelen van een verzwaringsknuffel. Alle veiligheidsonderwerpen vind je bij veiligheid.