Verzwaringsknuffel bij autisme

Veel autistische kinderen en volwassenen ervaren geluid, licht, drukte of aanraking sterker of anders dan de mensen om hen heen. Een dag vol prikkels kan dan veel energie kosten. Een verzwaringsknuffel kan daarbij een fijn rustpunt zijn: iets zachts en zwaars om vast te houden na een drukke dag of op een spannend moment. Hieronder lees je wat hij kan geven en hoe je hem gebruikt op een manier die past bij de persoon.

Waarom kan stevige druk fijn voelen bij autisme?

Stevige, gelijkmatige druk op het lichaam heet diepe druk. Denk aan een stevige omhelzing of een zware deken. Sommige mensen vinden lichte aanraking kriebelig of onaangenaam, terwijl ze stevige druk juist rustig en voorspelbaar vinden.

Het idee dat diepe druk kalmeert, gaat voor een groot deel terug op Temple Grandin. Zij bedacht een knijpmachine die het lichaam van opzij tussen twee gevoerde panelen samendrukt, en gebruikte die ook zelf. In 1992 beschreef ze hoe die druk haar rust gaf. Dat waren vooral haar eigen ervaringen en observaties.

Een verzwaringsknuffel van 1 tot 2 kg is iets heel anders dan een machine die het hele lichaam omsluit. Hij geeft een zachte, stevige druk op één plek, bijvoorbeeld op je schoot of in je armen. En je bepaalt zelf wanneer je hem pakt en weer weglegt. Dat geeft je de regie, en ook dat kan veel rust geven. Meer over het principe lees je bij diepe druk.

Wat zegt onderzoek over autisme en verzwaarde hulpmiddelen?

Onderzoek naar verzwaringsknuffels zelf staat nog aan het begin. Bij autisme is er nog niet naar gekeken. Wat we weten, komt van de machine van Temple Grandin, verzwaringsdekens en verzwaringsvesten.

Een klein onderzoek uit 1999 met haar machine bij twaalf autistische kinderen vond dat ouders, die niet wisten welke behandeling hun kind kreeg, minder spanning zagen na sessies met druk. Lichamelijke metingen veranderden nauwelijks, en de onderzoekers noemden hun uitkomsten zelf voorlopig.

Het grootste onderzoek naar dekens bij autistische kinderen komt van onderzoekers uit Londen, Oxford en York. Daar sliepen 67 kinderen van 5 tot 16 jaar met ernstige slaapproblemen twee weken onder een verzwaringsdeken en twee weken onder een gewone deken die er hetzelfde uitzag. Hun slaap en gedrag veranderden niet. Toch gaven kinderen en ouders de voorkeur aan de verzwaringsdeken, en die werd goed verdragen. Ook in een terugblikstudie bij kinderen en volwassenen met ADHD en/of autisme die al een verzwaringsdeken hadden, waren veel gebruikers tevreden. Daar was wel geen vergelijkingsgroep.

Verzwaringsvesten, die kinderen overdag dragen, lieten in twee overzichtsstudies bij autisme geen duidelijk effect zien. De Amerikaanse vereniging van kinderartsen noemt het onderzoek naar sensorische therapieën beperkt. Ze raadt aan om vooraf doelen te stellen en bij te houden of een aanpak iets oplevert. Het verschil tussen een knuffel, een vest en een kussen lees je in Verzwaringsknuffel, -kussen of -vest.

Wat betekent dat voor jou? Als een kind of volwassene een verzwaringsknuffel prettig vindt, is dat waardevol. Kijk vooral naar wat de persoon zelf ervaart, en verwacht geen grote veranderingen in slaap, gedrag of concentratie. Een breder overzicht staat in Helpt een verzwaringsknuffel echt?

Op welke momenten kan een verzwaringsknuffel van pas komen?

Een rustpunt met gewicht kan welkom zijn op momenten die veel vragen:

• Na school of werk, als de dag nog nagonst en er eerst rust nodig is.
• Bij overgangen, zoals van spelen naar eten of van buiten naar binnen.
• Bij wachten, in de auto of in een wachtkamer.
• Voor het slapengaan, als vast onderdeel van het avondritueel, op schoot of naast je op de bank.

Bij kinderen gaat de knuffel niet mee in bed tijdens de nachtslaap. Gebruik hem bij het voorlezen of op schoot en haal hem weg als je kind slaapt. Is je kind al overprikkeld, dan kan een rustige, prikkelarme plek eerst belangrijker zijn. De knuffel kan daar daarna een fijne plek in krijgen. Hoe je overprikkeling herkent, lees je in het artikel over overprikkeling.

Hoe bied je de knuffel op een fijne manier aan?

Autistische mensen verschillen sterk in wat ze prettig vinden. De een zoekt stevige druk op, de ander vindt aanraking of gewicht juist onaangenaam. Ook de stof maakt uit: zacht pluche voelt voor de een fijn en voor de ander kriebelig of te warm. Laat de persoon daarom zelf kiezen, ook in vorm, stof en moment. Zo wordt de knuffel echt iets van hem of haar.

Een paar tips om te beginnen:

• Leg de knuffel op een vaste plek, zodat je kind hem zelf kan pakken als het daar behoefte aan heeft.
• Vertel in eenvoudige woorden of met een plaatje wat het is en wat je ermee kunt doen.
• Begin kort en kijk samen hoe het voelt.
• Let op signalen zonder woorden: wegduwen, wegdraaien, verstijven of juist onrustiger worden. Haal de knuffel dan meteen weg.

Meer algemene tips voor kinderen, zoals toezicht en de juiste leeftijd, vind je in Een verzwaringsknuffel voor je kind.

Is een verzwaringsknuffel ook iets voor autistische volwassenen?

Ja, zeker. Veel informatie over autisme gaat over kinderen, terwijl autistische volwassenen net zo goed behoefte kunnen hebben aan een rustmoment. Een zacht gewicht op schoot kan dan een fijn, vertrouwd houvast zijn.

Als volwassene bepaal je zelf hoe je de knuffel gebruikt: op de bank na het werk, op schoot tijdens een online overleg of naast je in bed. Leg hem niet op je borst als je gaat slapen. Kies een gewicht dat je makkelijk zelf optilt. Past een kinderlijk dier niet bij je, dan zijn er ook neutrale vormen.

Wanneer schakel je een ergotherapeut in?

Een ergotherapeut kan samen met jou of je kind uitzoeken welke prikkels lastig zijn en welke hulpmiddelen daarbij passen. Dat is fijn als je twijfelt, als je kind vaak overprikkeld raakt of als er ook op school iets moet veranderen. Op school kun je in Nederland ook de intern begeleider betrekken, in België het CLB.

Vraag eerst medisch advies bij ademhalings-, hart- of circulatieproblemen, slaapapneu, epilepsie, weinig spierkracht, een kwetsbare huid of verminderde alertheid. Dat kan bij de huisarts of jeugdarts, in België bij de huisdokter. Kan iemand de knuffel niet zelf wegduwen, dan is hij niet geschikt.

Wil je weten waarvoor verzwaringsknuffels nog meer worden gebruikt, kijk dan bij voordelen en toepassingen.