Maskotki obciążeniowe a autyzm

Wiele dzieci i dorosłych z autyzmem odbiera dźwięki, światło, zatłoczone miejsca lub dotyk mocniej albo inaczej niż osoby wokół. Dzień pełen bodźców potrafi wtedy zabrać mnóstwo energii. Maskotka obciążeniowa może być pocieszającym źródłem spokoju: czymś miękkim i ciężkim do przytulenia po pełnym dniu albo w napiętej chwili. Poniżej przeczytasz, co może dać i jak używać jej tak, żeby pasowała do danej osoby.

Dlaczego zdecydowany nacisk może być przyjemny dla osób z autyzmem?

Mocny, równomierny nacisk na ciało nazywa się głębokim naciskiem. Pomyśl o mocnym uścisku albo ciężkiej kołdrze. Niektóre osoby uważają lekki dotyk za łaskoczący lub nieprzyjemny, a mocny nacisk za uspokajający i przewidywalny.

Pomysł, że głęboki nacisk uspokaja, wywodzi się w dużej mierze od Temple Grandin. Zaprojektowała ona maszynę uciskową, która ściska ciało z boków między dwoma wyściełanymi panelami, i sama też z niej korzystała. W 1992 roku opisała, jak ten nacisk dawał jej poczucie spokoju. Były to głównie jej własne doświadczenia i obserwacje.

Maskotka obciążeniowa o wadze od 1 do 2 kg to coś zupełnie innego niż maszyna, która obejmuje całe ciało. Daje miękki, zdecydowany nacisk w jednym miejscu, na przykład na kolanach albo w ramionach. I to ty decydujesz, kiedy ją wziąć, a kiedy odłożyć. Dzięki temu masz kontrolę, a to również może być bardzo uspokajające. Więcej o tej zasadzie przeczytasz w artykule o głębokim nacisku.

Co mówią badania o autyzmie i obciążeniowych pomocach?

Badania nad samymi maskotkami obciążeniowymi dopiero się zaczynają. Nie zostały jeszcze zbadane w autyzmie. To, co wiemy, pochodzi z badań nad maszyną Temple Grandin, kołdrami obciążeniowymi i kamizelkami obciążeniowymi.

W małym badaniu z 1999 roku z użyciem jej maszyny, w którym wzięło udział dwanaścioro dzieci z autyzmem, rodzice, którzy nie wiedzieli, jaki rodzaj sesji ma ich dziecko, zauważali mniejsze napięcie po sesjach z naciskiem. Pomiary fizyczne prawie się nie zmieniły, a sami badacze nazwali swoje wyniki wstępnymi.

Największe badanie kołder u dzieci z autyzmem pochodzi od badaczy z Londynu, Oksfordu i Yorku. Wzięło w nim udział 67 dzieci w wieku od 5 do 16 lat z poważnymi problemami ze snem, które przez dwa tygodnie spały pod kołdrą obciążeniową, a przez dwa tygodnie pod zwykłą kołdrą, która wyglądała tak samo. Ich sen i zachowanie się nie zmieniły. Mimo to dzieci i rodzice woleli kołdrę obciążeniową, a była ona dobrze tolerowana. W badaniu, które spojrzało wstecz na dzieci i dorosłych z ADHD i/lub autyzmem mających już kołdrę obciążeniową, wielu użytkowników również było zadowolonych. To badanie nie miało jednak grupy porównawczej.

Kamizelki obciążeniowe, które dzieci noszą w ciągu dnia, nie wykazały wyraźnego działania w autyzmie w dwóch badaniach przeglądowych. Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) opisuje badania nad terapiami sensorycznymi jako ograniczone. Zaleca, by z góry wyznaczać cele i sprawdzać, czy dane podejście coś zmienia. O różnicy między maskotką, kamizelką i poduszką przeczytasz w artykule Maskotka obciążeniowa, poduszka czy kamizelka: czym się różnią.

Co to oznacza dla ciebie? Jeśli dziecko lub dorosły lubi maskotkę obciążeniową, to jest to cenne. Patrz przede wszystkim na to, co sama osoba odczuwa, i nie oczekuj dużych zmian w śnie, zachowaniu ani koncentracji. Szerszy przegląd znajdziesz w artykule Czy maskotki obciążeniowe naprawdę pomagają?

Kiedy maskotka obciążeniowa może się przydać?

Chwila spokoju z odrobiną ciężaru może być mile widziana w momentach, które wiele od ciebie wymagają:

• Po szkole lub pracy, gdy w głowie wciąż brzęczy cały dzień i najpierw potrzebujesz trochę ciszy.
• Przy zmianach zajęć, na przykład z zabawy na posiłek albo z podwórka do domu.
• W czasie oczekiwania, w samochodzie lub w poczekalni.
• Przed snem, jako stała część wieczornego rytuału, na kolanach albo obok na kanapie.

U dzieci maskotka nie idzie z nimi do łóżka na noc. Użyj jej przy bajce na dobranoc albo na kolanach i zabierz, gdy dziecko zaśnie. Jeśli dziecko jest już przeciążone bodźcami, na początku ważniejsze może być ciche miejsce z niewielką liczbą bodźców. Potem maskotka może stać się miłą częścią tego cichego miejsca. Jak rozpoznać przeciążenie sensoryczne, przeczytasz w artykule o przeciążeniu sensorycznym.

Jak łagodnie zaproponować maskotkę?

Osoby z autyzmem bardzo się różnią tym, co uważają za przyjemne. Jedna szuka mocnego nacisku, a druga czuje dotyk lub ciężar jako nieprzyjemny. Ważny jest też materiał: miękki pluszcz dla jednej osoby jest cudowny, a dla innej drapie lub jest zbyt ciepły. Pozwól więc osobie wybrać samodzielnie, także kształt, materiał i moment. W ten sposób maskotka naprawdę staje się jej własna.

Kilka wskazówek na początek:

• Trzymaj maskotkę w stałym miejscu, żeby dziecko mogło po nią sięgnąć, kiedy tylko poczuje taką potrzebę.
• Wyjaśnij prostymi słowami albo na obrazku, czym jest i co można z nią robić.
• Zaczynaj od krótkich chwil i razem sprawdzajcie, jak jest.
• Zwracaj uwagę na sygnały bez słów: odsuwanie maskotki, odwracanie się, sztywnienie albo narastający niepokój. Jeśli je zauważysz, od razu zabierz maskotkę.

Więcej ogólnych wskazówek dla dzieci, takich jak nadzór i odpowiedni wiek, znajdziesz w artykule Maskotka obciążeniowa dla twojego dziecka.

Czy maskotka obciążeniowa pasuje też dorosłym z autyzmem?

Tak, zdecydowanie. Wiele informacji o autyzmie dotyczy dzieci, a dorośli z autyzmem mogą potrzebować chwili spokoju tak samo. Miękki ciężar na kolanach może być wtedy przyjemną, znajomą kotwicą.

Jako osoba dorosła to ty decydujesz, jak używasz maskotki: na kanapie po pracy, na kolanach podczas spotkania online albo obok siebie w łóżku. Nie kładź jej na klatce piersiowej, gdy idziesz spać. Wybierz ciężar, który bez trudu podniesiesz samodzielnie. Jeśli dziecięce zwierzątko ci nie odpowiada, są też neutralne kształty.

Kiedy zaangażować terapeutę zajęciowego?

Terapeuta zajęciowy może razem z tobą lub twoim dzieckiem sprawdzić, jakie rodzaje bodźców sprawiają trudność i jakie pomoce pasują. To przydatne, jeśli masz wątpliwości, jeśli dziecko często doświadcza przeciążenia sensorycznego albo jeśli coś trzeba też zmienić w szkole. W szkole możesz zaangażować również pedagoga szkolnego lub pedagoga specjalnego.

Najpierw poproś o poradę medyczną, jeśli występują problemy z oddychaniem, sercem lub krążeniem, bezdech senny, epilepsja, mała siła mięśni, delikatna skóra albo obniżona czujność. Możesz to zrobić u swojego lekarza rodzinnego lub u pediatry swojego dziecka. Jeśli ktoś nie może samodzielnie odsunąć maskotki, nie nadaje się ona dla tej osoby.

Jeśli chcesz wiedzieć, do czego jeszcze używa się maskotek obciążeniowych, zajrzyj do części korzyści i zastosowania.