Głęboki nacisk: co to jest i dlaczego uspokaja?

Mocny uścisk kogoś, komu ufasz, ciężka kołdra w chłodny wieczór: wiele osób uważa to za uspokajające. Terapeuci zajęciowi i badacze nazywają to głębokim naciskiem. To pomysł, na którym opierają się kołdry obciążeniowe, kamizelki obciążeniowe i maskotki obciążeniowe.

Czym jest głęboki nacisk?

Głęboki nacisk to zdecydowany, równy nacisk na ciało. Wyraźnie go czujesz, ale nie boli. Mówi się o nim też „głęboki nacisk dotykowy”. W internecie spotkasz również określenie „stymulacja głębokim naciskiem”.

Głęboki nacisk możesz otrzymać od drugiej osoby, na przykład przez mocny uścisk albo masaż. Możesz go też otrzymać od czegoś, co ma ciężar, takiego jak kołdra obciążeniowa albo maskotka obciążeniowa. Zawsze chodzi o nacisk spokojny i przewidywalny. I o nacisk, którego dana osoba chce i który może sama przerwać.

Czym różni się od lekkiego dotyku?

Lekki dotyk to łaskotanie, delikatne głaskanie po ramieniu albo metka w kołnierzu. Głęboki nacisk jest zdecydowany i równy: czujesz głównie ciężar i otulenie. Idea głębokiego nacisku polega na tym, że zdecydowany nacisk odbiera się inaczej niż lekki dotyk i że może on uspokajać. Wiele osób zna to uczucie z dobrego uścisku.

To, co jest przyjemne, bywa u każdego inne. Jedna osoba uwielbia mocny uścisk, inna ma wrażenie, że się dusi. Osobom wrażliwym na dotyk nacisk czasem wydaje się nieprzyjemny. Pamiętaj o tym, gdy dajesz komuś pomoc obciążeniową: pozwól tej osobie ją poczuć i samodzielnie zdecydować.

Jakie są formy głębokiego nacisku?

Oprócz uścisku czy masażu istnieją pomoce, które wykorzystują ciężar lub nacisk. Różnią się tym, jak duży nacisk dają, gdzie uciskają i jak dobrze zostały zbadane.

Kamizelki obciążeniowej używaj tylko po poradzie terapeuty zajęciowego. Która pomoc nadaje się do jakiej sytuacji, wyjaśnia artykuł Maskotka obciążeniowa, poduszka czy kamizelka: czym się różnią.

Skąd wzięła się idea głębokiego nacisku?

Najbardziej znana historia zaczyna się od Temple Grandin. Zbudowała maszynę z dwoma wyściełanymi panelami, które mocno ściskają ciało z boków: maszynę uciskową, znaną też jako maszyna do przytulania. Sama jej używała. W 1992 roku w czasopiśmie naukowym opisała uspokajające działanie głębokiego nacisku u osób z autyzmem, u studentów i u zwierząt. Artykuł opierał się głównie na obserwacjach i jej własnym doświadczeniu. Jak ta idea trafiła następnie do maskotki, przez terapię zajęciową, kamizelki i kołdry, wyjaśnia artykuł Skąd pochodzi pomysł na maskotkę obciążeniową?

Co pokazują badania nad głębokim naciskiem?

Jest kilka małych badań, o których często się wspomina, z wczesnymi pozytywnymi sygnałami.

W 1999 roku badacze przetestowali maszynę uciskową na 12 dzieciach z autyzmem w wieku od 4 do 13 lat. Pięcioro dzieci otrzymało nacisk, a siedmioro leżało w maszynie bez nacisku. Przychodziły dwa razy w tygodniu przez sześć tygodni. Rodzice nie wiedzieli, w której grupie jest ich dziecko. U dzieci, które otrzymały nacisk, rodzice zauważyli mniejsze napięcie. Pod względem fizycznym zmieniło się niewiele. Sami badacze nazwali swoje wyniki wstępnymi.

W badaniu z 2013 roku badacze mierzyli, jak organizm reaguje na kołdrę obciążeniową podczas zabiegu stomatologicznego. Znaleźli oznaki, że bardziej aktywna stała się część układu nerwowego odpowiedzialna za odpoczynek.

W 2015 roku 50 zdrowych dorosłych przez krótki czas poddano naciskowi za pomocą specjalnej kamizelki. Potem ich układ nerwowy był bardziej w trybie odpoczynku, a oni lepiej poradzili sobie z testem. Nie było grupy porównawczej, a kamizelka pochodziła z firmy należącej do jednego z badaczy.

Takie badania czynią ten pomysł prawdopodobnym. Nadal są małe, a badacze wciąż ustalają, jak dokładnie działa głęboki nacisk. W przypadku kamizelek obciążeniowych, najczęściej badanej formy nacisku w ciągu dnia, przeglądy z 2009 i 2017 roku nie wykazały wyraźnego efektu u dzieci z autyzmem. Co to oznacza dla maskotki, wyjaśnia artykuł Czy maskotki obciążeniowe naprawdę pomagają? Co pokazują badania

Jak wpisuje się w to maskotka obciążeniowa?

Maskotka obciążeniowa to lekka, miejscowa forma głębokiego nacisku. Waży zwykle od 1 do 2 kg i uciska tylko tam, gdzie leży, na przykład na kolanach. Kołdry w badaniach ważyły często od 6 do 8 kg i przykrywały całe ciało. W kilku badaniach kołdra o wadze od 1,5 do nieco ponad 2 kg służyła nawet jako „lekka” kołdra porównawcza.

Wyniki badań nad kołdrami nie przekładają się więc jeden do jednego na maskotkę. Maskotka ma za to własne miłe cechy: to ty ją trzymasz i to ty decydujesz, jak mocno i jak długo. Dlaczego może to uspokajać, wyjaśnia artykuł Jak działa maskotka obciążeniowa?

Jeśli chcesz wykorzystać głęboki nacisk przy autyzmie albo w innych sprawach związanych z przetwarzaniem sensorycznym, porozmawiaj z terapeutą zajęciowym. Pomoże ci ustalić, co jest dla ciebie odpowiednie. Więcej przeczytasz w artykule Maskotki obciążeniowe a autyzm. Przegląd wszystkich artykułów podstawowych znajdziesz w dziale podstawy.