Maskotka obciążeniowa a demencja

Gdy ktoś bliski choruje na demencję, czasem widać chwile niepokoju, smutku lub zagubienia. Słowa nie zawsze wtedy docierają. Coś miękkiego do potrzymania może w takiej chwili dać dużo pociechy. Maskotka obciążeniowa może być tu cenną pomocą: miękka, znajoma i z kojącym ciężarem. Poniżej przeczytasz, jak używać jej z troską i szacunkiem.

Dlaczego coś do potrzymania może dawać pociechę?

Demencja zmienia sposób, w jaki ktoś rozumie świat. Rozmowy stają się trudniejsze, ale dotyk i trzymanie często pozostają znajome przez długi czas. Coś miękkiego w dłoniach lub na kolanach może dawać poczucie bezpieczeństwa, podobnie jak dłoń trzymająca twoją albo znajomy koc.

Maskotka obciążeniowa dodaje do tego ciężar, zwykle 1–2 kg. Wiele osób uważa taki mocny, miękki nacisk za kojący. Każdy jest jednak inny: jednej osobie bardzo się podoba, innej niewiele daje albo jest dla niej nieprzyjemny. Przekonasz się, co lubi dana osoba, próbując spokojnie i uważnie ją obserwując.

Co wiemy z badań?

Badania nad samymi maskotkami obciążeniowymi są dopiero na początku. Nie badano ich jeszcze przy demencji, podobnie jak lalek obciążeniowych. To, co istnieje, dotyczy kołder obciążeniowych oraz lalek bez obciążenia.

Największe badanie z kołdrami przeprowadzono w szwedzkich domach opieki. Mieszkańcy mieli średnio 87 lat i przez 28 dni używali kołdry łańcuchowej o wadze 4–8 kg. Badacze zauważyli poprawę w zakresie snu, jakości życia, jedzenia, sprawności myślenia i stosowania leków na nastrój i zachowanie. Nie było jednak grupy porównawczej, więc nie ma pewności, czy te zmiany wynikały z kołdry. Spośród 110 mieszkańców, którzy zaczęli, 38 (35%) przerwało, ponieważ kołdra była niewygodna. To dobry powód, żeby przy maskotce wybierać lekką wagę.

Badanie z udziałem 21 osób z demencją, mieszkających w domu, wykazało, że używanie kołdry obciążeniowej było wykonalne i zostało dobrze przyjęte. Inne badanie opisało, że osoby z zaawansowaną demencją po dziesięciu minutach pod kołdrą obciążeniową rzadziej i mniej uporczywie wołały lub wydawały odgłosy.

Istnieje przegląd badań dotyczących lalek bez obciążenia. Były oznaki mniejszego niepokoju i lepszego nastroju, ale słabe, a największe badanie kontrolowane nie wykazało wyraźnego zmniejszenia niepokoju ani lęku. Jest też pytanie etyczne: kiedy taka lalka pociesza, a kiedy traktuje kogoś jak dziecko?

W praktyce oznacza to, że maskotka obciążeniowa może być dla niektórych osób z demencją miłym źródłem pociechy. To uzupełnienie dobrej opieki i uwagi, a nie metoda leczenia niepokoju.

Jak z szacunkiem podać maskotkę obciążeniową?

Na pierwszym miejscu jest godność. Osoba z demencją to dorosły człowiek z własną historią i gustem. Kilka punktów wyjścia:

• Wybierz odpowiedni kształt. Spokojne zwierzątko lub neutralny kształt często pasuje lepiej niż coś jaskrawego czy dziecinnego. Pomyśl, co dana osoba kiedyś kochała, na przykład kota, jeśli zawsze miała koty.
• Zaproponuj, nie narzucaj. Połóż maskotkę w zasięgu ręki albo spokojnie ją podaj. Pozwól, żeby osoba sama zdecydowała, czy chce ją trzymać.
• Mów o niej zwyczajnie. „Poczuj, jakie to miękkie i przyjemne” sprawdza się lepiej niż coś, co brzmi jak zabawka.
• Wybierz spokojną chwilę. Na przykład po obiedzie w znajomym fotelu albo razem na kanapie przy muzyce z dawnych lat.
• Zwracaj uwagę na sygnały bez słów. Odsuwanie maskotki, narastający niepokój, pocenie się lub wyraz bólu na twarzy oznaczają: zabierz ją.

Nigdy nie używaj maskotki obciążeniowej, żeby ktoś siedział spokojnie albo został w łóżku.

Jaka waga jest odpowiednia przy demencji?

Wybierz najlżejszą wagę, która jest nadal przyjemna. Osoby starsze mają często mniejszą siłę mięśni, delikatną skórę lub bolesne stawy. Holenderski przewodnik po pomocach Vilans Hulpmiddelenwijzer ostrzega przy kołdrach obciążeniowych, że ból na przykład zużytego biodra lub kolana może się nasilić. Artykuł przeglądowy o kołdrach obciążeniowych zaleca też możliwie najlżejszą kołdrę dla osób starszych w słabej kondycji.

Najważniejszy sprawdzian: czy osoba może sama podnieść maskotkę i ją odłożyć? Jeśli nie, maskotka nie jest odpowiednia. O tym, jak ogólnie wybrać wagę, przeczytasz w artykule Ile powinna ważyć maskotka obciążeniowa?

Co warto wiedzieć o opiece i środkach przymusu?

W domu opieki lub innej placówce opiekuńczej używanie pomocy obciążeniowej to sprawa bardziej delikatna. Vilans Hulpmiddelenwijzer pisze, że w placówce opiekuńczej kołdra obciążeniowa może być środkiem przymusu (ograniczeniem wolności). Platforma wiedzy o demencji ujmuje to tak: osoba musi zawsze mieć swobodę zdjęcia kołdry obciążeniowej, w przeciwnym razie jest to przymus.

W Holandii ustawa Wet zorg en dwang (o opiece i przymusie) określa, kiedy opiekę uważa się za niedobrowolną, na przykład gdy ogranicza się czyjąś swobodę poruszania się. To, czy maskotka obciążeniowa się pod to kwalifikuje, zależy od sytuacji: czy osoba się opiera albo czy nie może sama odłożyć maskotki? Zawsze więc omów to z zespołem opiekuńczym i osobą odpowiedzialną za opiekę, a jej użycie zapisz w planie opieki. Wtedy wszyscy wiedzą, jak używać maskotki przyjemnie i bezpiecznie. W Belgii zapytaj dom opieki, jakie ustalenia tam obowiązują. Przepisy różnią się w zależności od kraju, więc niezależnie od tego, gdzie mieszkasz, zapytaj zespół opiekuńczy lub dom opieki, co obowiązuje.

Więcej o pomocach obciążeniowych w placówkach opieki przeczytasz w artykule Maskotki obciążeniowe w opiece i terapii zajęciowej.

Czy można podarować maskotkę obciążeniową w prezencie?

Oczywiście, jeśli zrobisz to z namysłem. Najlepiej najpierw omówić to z osobami, które na co dzień opiekują się twoim bliskim, zwłaszcza jeśli mieszka w domu opieki. Dołącz wyjaśnienie bezpiecznego używania i wybierz kształt, który pasuje do danej osoby. Wskazówki znajdziesz w artykule Maskotka obciążeniowa na prezent. Dla osób starszych bez demencji jest osobny artykuł: Maskotka obciążeniowa dla seniorów.

Nie wiesz, czy maskotka obciążeniowa to dobry pomysł? Przeczytaj też Kiedy lepiej nie używać maskotki obciążeniowej? Inne zastosowania znajdziesz w części Korzyści i zastosowania.